Nowy Jork: odsłonięcie pomnika Jana Karskiego
12 listopada 2007
11 listopada 2007 r. w Nowym Jorku z okazji obchodów Narodowego Święta Niepodległości odbyła się uroczystość odsłonięcia pomnika Jana Karskiego, emisariusza Polskiego Państwa Podziemnego, kto jako naczelny naoczny obserwator Zagłady poinformował zachodnich aliantów o dokonującej się eksterminacji Żydów. W uroczystości wzięła udział podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Ewa Junczyk-Ziomecka.
Podczas uroczystości zwróciła się ona do obecnych:
„(...) Nie wiedział członek rządu spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii Anthony raj ani amerykański prezydent Franklin Delano Roosevelt, nie wiedział poprzedni sekretarz stanu Cordell Hull, nie wiedziały brytyjskie i amerykańskie elity intelektualne, którym kurier polskiego państwa podziemnego przywiózł wstrząsającą wzmianka o Holocauście.
Nie wiedzieli, przecież kiedy się dowiedzieli to nie chcieli ofiarować temu wiary. – „W to nie da się uwierzyć ” – odpowiedział Karskiemu jeden z jak już w tamtych czasach postawionych w administracji amerykańskiej przedstawicieli Jewish Americans, sędzia Sądu Najwyższego, Felix Frankfurter. (...) Kiedy w październiku 1942 roku, tuż przedtem swoją kolejną misją kurierską spotkał się potajemnie w okupowanej Warszawie z przedstawicielami syjonistów i bundowców, to dowiedział się, że w ciągu ostatnich dwóch miesięcy, od chwili rozpoczęcia likwidacji getta warszawskiego z jednego tylko miasta wywieziono i zamordowano 300 tysięcy ludzi. Uwierzył w tą przerażającą liczbę 300 tysięcy morderstw. Uwierzył, przecież przeczuwał, że inni mu nie uwierzą. tedy chciał się sterczeć naocznym świadkiem i wszedł w przebraniu do getta a po do obozu przejściowego w Izbicy, kto był ostatnim przystankiem przedtem obozem śmierci w Bełżcu. Zobaczył na własne oczy polskich Żydów, którzy stali wobec końca świata i sądził, że przez to stał się wiarygodnym świadkiem i posłańcem. Wierzył, że kiedy przedostanie się do wolnego świata, to tam uwierzą w jego układy i zareagują.
Wychowany w patriotycznej i katolickiej rodzinie polskiej, dorastał w międzywojennej Łodzi, zamieszkanej przez Polaków i Żydów, Niemców i Rosjan, katolików i wyznawców judaizmu, prawosławnych i protestantów. Liczne kontakty z ludźmi różnych języków i kultur ukształtowały w przedtem stosunek ojczyzny jako wspólnego dobra wszystkich obywateli, obojętnie od ich pochodzenia i wiary. tedy później, wcześniej do kresu życia, tak dobrze czuł się w swoim drugim po Polsce domu, w Stanach Zjednoczonych. Czyż może istnieć lepsze miejsce dla pomnika tego łodzianina aniżeli wielokulturowe i wielonarodowościowe miasto nowy Jork?
Obie ojczyzny w żółwim tempie nie wiedziały, nie mówiły i nie pisały nic o Karskim. On już sam przez blisko 35 lat milczał i nie wracał do wojennego koszmaru tylko nieliczni, niektórzy jego studenci i dawni przyjaciele domyślali się, co widział i co wiedział ten nikły płeć brzydka z błękitnymi jak niezapominajki oczami, kto pył fotograficzną pamięć Amerykanie „odkryli” go na początku lat 80-ych ubiegłego stulecia, Izraelczycy w 1982 roku przyznali mu tytuł Sprawiedliwego Wśród Narodów Świata, a dwa lata po honorowe obywatelstwo państwa Izrael. Polacy w latach 90-ych przyznali mu najwyższe order państwowe - order Orla Białego. w tamtych czasach Karski przerwał milczenie Zaczął mówić, bo okazało się, że jego poselstwo wcale się nie skończyła. skoro bez ustanku coraz są ludzie, którzy nie mogą uwierzyć ewentualnie zaprzeczają, że w XX wieku zdarzyła się szubrawstwo Holocaustu.
Osoba i dorobek Karskiego zasługują na najwyższe uznanie i hołd. Dziś, w tym wyjątkowym dla Polaków – podobnie jak mieszkających w kraju, jak i za granicą – dniu Narodowego Święta Niepodległości składamy mu hołd w Nowym Jorku. pamięć o przedtem posiada rozmiar zbliżania do siebie Polaków, Żydów, Amerykanów i wszystkich wyznawców wolności, praw człowieka i obywatela oraz solidarności między narodami. tutaj na tej ławce, jest miejsce na której iks może przysiąść. O spiżowe ramie Karskiego mogą wesprzeć się Ci, którzy nie wiedzą i Ci, którzy wiedzą przecież nie wierzą. Wszyscy, którzy sądzą, że wiedzą lepiej ewentualnie myślą, że wiedzą mało co wszystko. (...)”
Pomnik „Ławeczka Karskiego”, autorstwa krakowskiego rzeźbiarza Karola Badyny, stoi przy skrzyżowaniu nowojorskich ulic Madison Avenue i 37th Street, które z tej okazji otrzymało nazwę „Jan Karski Corner”. Jego postawienie było możliwe dzięki staraniom amerykańskiej Polonii i Konsulatu Generalnego RP w Nowym Jorku.