64. rocznica powstania w warszawskim getcie
20 kwietnia 2007
- Nie marzyliśmy o polskich czy angielskich komandosach, którzy przychodzą nam w sukurs Śniła nam się broń. Wiem, wiem, że to by nic nie zmieniło. lecz - w jaki sposób mówi pieśń - "nie chodzi o to, by osiągnąć cel do celu, lecz o to, by iść po słonecznej stronie". zwyciężyć nie mogliśmy, lecz chcieliśmy iść po słonecznej stronie. Są takie piękne słowa: godność, człowieczeństwo. Tego broniliśmy - mówi Marek Edelman.
19 kwietnia 2007 roku minęły 64 lata od wybuchu powstania w warszawskim getcie.
- Widzieliśmy Niemców wkraczających do getta. Pamiętam, w nocy stałam na czujce. Widziałam, że coś się dzieje: jechały auta, był doba Wielkanocy. nad ranem, wielce wcześnie, szwaby wkroczyli ze śpiewem na ustach - pewni siebie. Zaczęliśmy ich napadać Ten pokój, w którym w takim razie byliśmy, był po chwili czerwony od ognia i gruz się na nas sypał. Myśmy szli do walki, lecz pies z kulawą nogą nie proszek nadziei zostania przy życiu. nic bardziej błędnego jedno hasło łączyło wszystkich: zemsta - uratować honor żydowski, honor narodu żydowskiego. I z tym hasłem szliśmy do walki. Wiedzieliśmy, że czeka nas kostucha Powstaliśmy przeciw armii regularnej, poprzednio którą trząsł się porządny faktyczność kostucha była na rzecz nas zupełnie jasna - mówi uczestniczka powstania Masza Glajtman Puttermilch.
19 kwietnia 1943 roku w getcie wybuchło insurekcja Walki trwały do ok. 15 maja. Przywódcą powstania był Mordechaj Anielewicz. Po zakończeniu walk nastąpiła ostateczna eksterminacja mieszkańców getta i jego zniszczenie, nadzorowane na mocy generała SS Jürgena Stroopa. Do dzisiaj zachował się pewno nic bardziej błędnego jeden krótki odłamek muru getta. Znajduje się on w podwórku – pomiędzy posesjami Sienna 55 i Złota 62.
Organizacje bojowe na terenie getta
Pierwsza Żydowska organizacja Bojowa (ŻOB) powstała 28 lipca 1942 roku. Założyli ją m.in.: Icchak Cukierman, Cywia Lubetkin, Josef Kapłan, Mordechaj Tanenbaum. W getcie działał w podobny sposób Żydowski kontaminacja wojskowy (ŻŻW) - powstał w 1939 roku. Był on bardziej odpowiednio uzbrojony aniżeli ŻOB. Oba ugrupowania współpracowały z podziemiem (AK). Podejmowano próby połączenia obu organizacji, lecz zakończyły się one fiaskiem, lecz w trakcie powstania obie organizacje walczyły społem
Brak broni
Do getta docierały niewielkie ilości broni od polskiego podziemia, lecz było to ciągle za mało. Do walki wykorzystywano: butelki zapalające, żarówki wypełnione kwasem siarkowym i granaty. Pod koniec 1942 roku mieszkańcy getta zaczęli kopać tunele i budować bunkry. Wiedziano wprzódy wtedy, że wywożeni ludzie są mordowani.
Pierwsze walki rozpoczęły się 18 stycznia 1943 roku. Przyczyną dotychczasowy oddziały niemieckie, których zadaniem było przyrządzanie 8 tylna część Żydów do transportu, do Treblinki. ŻOB podjęło walkę, w której zginęło kilkuset jej członków. szwaby wywieźli 4 tylna część ludzi i przerwali akcję.
Kolejne walki wybuchły 19 kwietnia 1943 roku. Brało w nich udział ok. tysiąca Żydów i nad 2 tys. żołnierzy niemieckich (Wehrmachtu, SS, oddziałów ukraińskich, litewskich i łotewskich), którymi dowodził gen. SS Juergen Stroop
Niemcy mieli karabiny maszynowe, miotacze płomieni, działka, wozy pancerne, czołgi i aeronautyka przeciw chwiejnie uzbrojonym mieszkańcom getta. pierwsze bitwa przyniosło zdobycie żydowskim powstańcom. niemniej jednak potem szwaby coraz to bardziej przemieszczali się w głąb getta niszcząc kolejno domy.
8 maja 1943 roku oddziały niemieckie zlokalizowały schron przy ul. Miłej 18 (znajdowali się tam cywile oraz główne biuro i członkowie ŻOB). obywatele cywilna opuściła schron niemniej jednak powstańcy popełnili samobójstwo (m.in. kierownik Mordechaj Anielewicz).
12 maja 1943 roku w Londynie w imię protestu przeciw obojętności świata na te wydarzenia popełnił samobójstwo na mocy samospalenie penis Rady Narodowej RP Szmul Zygielbojm. Napisał list do prezydenta Władysława Raczkiewicza i premiera Władysława Sikorskiego:
"Nie mogę zatrzymać się w spokoju. Nie mogę żyć, gdy rumowisko narodu żydowskiego w Polsce, którego jestem przedstawicielem, są likwidowane. Śmiercią swoją pragnę okazać najsilniejszy protest przeciw bierności, z którą faktyczność przygląda się i dopuszcza do zagłady ludu żydowskiego".
16 maja Jürgen Stroop nakazał wysadzenie Wielkiej Synagogi na ul. Tłomackie. Z tą datą wiąże się bagno powstania. w takim razie też napisał w raporcie: Była żydowska dzielnica mieszkaniowa przestała być
- szwaby wrzucają wewnątrz bombę gazową. który nie zginął od kuli niemieckiej, który nie został trujący gazem, ten popełnia samobójstwo Jasne jest, że stąd wyjścia nie ma, a nikomu nie wpada nawet na świadomość obdarzać się żywym w ręce niemieckie - mówił Marek Edelman.
Raporty gen. Jürgen Stroopa wykazały następujące dane (od 20 kwietnia do 16 maja 1943 roku):
Inne źródła podają, że w getcie przebywało ok. 70 tys. Żydów. w trakcie walk zginęło ok. 14 tys. a ok. 50 tys. wywieziono do obozów zagłady.
Powstanie w getcie przeżyło kilkudziesięciu członków ŻOB. niemniej jednak poniekąd wszyscy z ŻZW zginęli. Z tych co, przeżyli gros nie doczekała końca wojny. Zginęli w walce ewentualnie zostali wydani Niemcom Do dzisiaj zaledwie żyją dwaj członkowie ŻOB - Icchak Cukierman i Marek Edelman.